Vraaggesprek in het grensgebied tussen avond en ochtend

Een uitweg uit de toenemende polarisatie zou wel eens het waarderen van tussenruimtes kunnen zijn. Wat als we tussenruimtes gaan zien voor wat ze óók kunnen zijn, bijvoorbeeld in een gesprek? De spaties tussen woorden en gedachten, het open veld tussen links en rechts, tussen voor of tegen. Het omarmen van het niet weten. van twijfel en onzekerheid. Wat als tussenruimtes plekken zijn om elkaar te ontmoeten?

Afgelopen week sprak ik voor Nooit Meer Slapen met regisseur en scenarioschrijver Willem Bosch en daar ontstond het; een zoekend open gesprek over persoonlijke ontwikkeling, creatie en liefde. Het was in feite een ontmoeting. Dit kon ontstaan omdat de vragen gedreven werden door nieuwsgierigheid, tijd veel minder een beperkende factor was en mijn luisteren meer gericht was op begrijpen dan op reageren. Ik denk er al een tijdje over na, hoe een vraaggesprek vorm krijgt, dat het gaat om een ander soort luisteren. Nu denk je misschien: “Dat spreekt voor zich”. Maar weet jij hoe oprecht luisteren er uit zou kunnen zien?

Sinds een jaar of twee interview ik langer—soms een half uur, soms een uur—voor Omroep Human, de NTR en de VPRO. Aanvankelijk was het zoeken naar mijn rol, gewend als ik was aan korte gesprekken van drie tot vijf minuten. In die beknopte interviews duwde ik het gesprek sneller een kant op. Mijn luisteren was anders—vooruit, op zoek naar de volgende vraag. Ik onderbrak vaker, er zat haast in het gesprek. En de afstand was echt: interviews via een lijn, mobiel of online. De stem dichtbij, maar de persoon ver weg. Tegenwoordig is de tijd in de gesprekken opgerekt, en de geïnterviewden zitten recht tegenover me. Het schept een nieuwe dynamiek, waarin tussenruimte een centrale rol speelt.

In ‘Een zee van ruimte‘ heb ik geprobeerd dat begrip te verkennen. Tussenruimte— als de ruimte die vaak onopgemerkt blijft, die soms in volle schema’s opgevuld raakt—kan een plek van ongekende waarde zijn. Een ruimte waarin je kunt verblijven, waarin je elkaar écht kunt ontmoeten, voorbij woorden en oordelen of invulling. Het is de ruimte tussen jou en de ander, tussen gedachten, ademhalingen in en tussen momenten, de avond en de ochtend bijvoorbeeld. Als ik voor programma’s als Nooit Meer Slapen of Wat Blijft interview zit ik een uur lang met gedimd licht in een studio tegenover iemand. Daar is die tussenruimte niet alleen fysiek, maar ook emotioneel en mentaal—een bol van lucht, waarin een energie beweegt die voelbaar is. Misschien ervaar je het zelf ook wel eens, in de kleinste momenten, zoals bij de koffieautomaat met een collega. Door die tussenruimte waar te nemen en te omarmen creëer je een omgeving waarin een gesprek meer wordt dan een uitwisseling van vragen en antwoorden. Het wordt een plek waar nieuwe inzichten kunnen ontstaan, waar verbindingen worden gelegd, en waar de diepere lagen van een verhaal zich langzaam ontvouwen.

Tussenruimtes zijn ook de stiltes tussen zinnen, de spaties tussen woorden en gedachten. Als je die stilte durft te laten bestaan, vult ze zich vaak met onverwachte betekenissen, met wat nog niet gezegd is. En tussenruimte is het open veld tussen links en rechts, tussen voor en tegen, tussen de avond en de ochtend. Een liminale ruimte tussen twee toestanden of situaties, waar verandering of transformatie plaatsvindt, waar beweging is. Het is de plek waar je elkaar kunt ontmoeten, waar je de ander écht kunt begrijpen. En zoals de redactie van Nooit Meer Slapen schrijft: ‘In de nacht voer je nu eenmaal de beste gesprekken’, ja, in die spatie, het grensgebied tussen de avond en de ochtend.

Meer weten? ‘Een zee van ruimte’ is in elke boekhandel te koop en hier te bestellen. Oh en hier een gesprek in het grensgebied tussen avond en ochtend.